Công nghệ AI quân sự và bài học từ vụ xe tự hành gây tai nạn liên hoàn

Hai thập niên qua hơn chục startup công nghệ tự hành đã đến rồi đi. Dưới đây là sáu vụ thảm bại, hai trong số đó là Embark và Ghost Autonomy, đều bị Applied Intuition thâu tóm tài sản sở hữu trí tuệ trong quá trình phá sản.

Younis mang kế hoạch của mình đến gặp Paul Graham của Y Combinator. Nhưng anh lại được kéo về thực tế. Robotaxi, khởi nghiệp và đón đứa con đầu lòng cùng lúc ư? Thật điên rồ. Graham thuyết phục anh gia nhập vườn ươm khởi nghiệp này năm 2014, giữ chức giám đốc vận hành, còn Sam Altman ngồi ghế chủ tịch. Tại Y Combinator, Younis dẫn dắt các kỳ lân tương lai: DoorDash, Flexport, GitLab và Cruise, một startup xe tự lái (nay đã giải thể) do Kyle Vogt của Twitch sáng lập.

Khi General Motors mua lại Cruise năm 2016, Younis liên hệ lại với Ludwig, lúc ấy vẫn ở Google. Một bước chuyển dịch quan trọng đang diễn ra, anh lập luận: “Kinh doanh xe hơi sẽ trở thành mảng phần mềm.” Google, Amazon và gần như mọi hãng xe hơi trên thế giới hiện đều chạy thử nghiệm xe tự hành. Tận dụng tình thế đó, Younis và Ludwig quyết định xây dựng phần mềm mô phỏng – gọi là “tooling”, thế giới 3D giống trong game, có thể giả lập triệu tình huống ngoài đời thực – nhằm kiểm thử năng lực tự hành trong môi trường ảo.

Họ đặt tên cho công ty mới là Applied Intuition, nhanh chóng hợp tác với startup robotaxi Voyage (Cruise của GM mua lại năm 2021) và công ty xe tải tự hành Kodiak (hiện giao dịch trên Nasdaq). “Tooling chẳng hấp dẫn, nhưng nó phức tạp và tạo ra giá trị ngay,” theo lời Bilal Zuberi, người đứng đầu thương vụ đầu tư của Lux Capital Applied năm 2017. Ngay cả hiện nay, mảng này vẫn chiếm khoảng 1/3 hoạt động kinh doanh của công ty, với các khách hàng lớn gồm GM và Toyota.

Từ đó, Younis đạt một thỏa thuận sớm để phát triển phần mềm tự hành cho General Dynamics, nhà sản xuất xe tăng M1 Abrams. Hiện nay, các thế hệ sau của công nghệ này đang được lắp đặt vào xe hơi và xe tải, với hệ điều hành làm nhiệm vụ kết nối mọi thứ từ hệ thống phanh, ghế ngồi đến máy tính trên xe. Một phần là nhờ cách mua lại sở hữu trí tuệ (cùng các bằng sáng chế liên quan) của những công ty xe tự hành đã phá sản do cạn vốn, như nhà phát triển xe tải tự hành Embark và Ghost Autonomy (được OpenAI hậu thuẫn). “[Younis] là cỗ máy thực thi ngoại hạng,” theo lời Mamoon Hamid, đối tác điều hành tại Kleiner Perkins, người đã đầu tư lần đầu năm 2019 và đồng dẫn dắt vòng gọi vốn 600 triệu USD năm ngoái.

Hiện nay, khoảng 1.300 người tại Applied đang xử lý chuyện “đời thường” kiểu như tính năng giữ làn đường của hãng Jeep cho tới chuyện “tương lai” như xe tải robot chiến đấu. Younis đẩy mạnh mảng quân sự bằng vụ thâu tóm startup công nghệ quốc phòng EpiSci năm 2025. EpiSci từng giúp không quân Mỹ chế tạo tiêm kích F-16 không người lái, huấn luyện loại drone chiến đấu của startup Aevex có thể bay theo đội hình. Trong gara của Applied còn có một robot hình người (dù Younis khẳng định đó không phải là ưu tiên hàng đầu).

“Họ là công ty thú vị nhất trong mảng tự hành,” Grayson Brulte, nhà sáng lập công ty tư vấn The Road to Autonomy, nhận xét. “Họ có thể hoạt động nhiều ngành dọc, rất khủng đấy. Nếu một thị trường rơi vào suy thoái, họ không lo bí đường.”

Một chiều tháng 12 đầy nắng, tại một mỏ đá cũ ở California, cách văn phòng Applied khoảng 40km, một máy xúc công trình cỡ lớn đổ đất vào thùng xe tải Komatsu 40 tấn màu vàng. Xe chạy mấy chục mét đến bãi đổ tạm, xả hàng rồi quay trở lại chỗ máy xúc, quy trình ấy lặp lại khoảng hơn chục lượt nữa trước khi hết ngày làm việc.

Một ngày không xa, không còn ai ngồi sau tay lái nữa. Hiện tại, vẫn có tài xế dự phòng, cùng với một nhóm 4 kỹ sư Applied túc trực gần đó, dán mắt vào luồng dữ liệu cảm biến và video độ phân giải cao để giám sát từng chuyển động trong những chu kỳ “LHD” (xúc, chở, đổ) giả lập này.

Xe tải tự động được sử dụng trong khai mỏ nhiều năm nay ở mức độ hạn chế, Joe Forcash cho biết. Ông hiện quản lý nhóm công nghiệp tự động của Applied và từng dành 25 năm phát triển các loại xe robot cho Caterpillar. Nhưng chúng không hoàn hảo. “Gặp vật cản trên đường, xe không biết cách né tránh,” ông nói. Hệ thống của Applied hứa hẹn có thể điều khiển máy móc của họ né tránh chướng ngại thường gặp.

Phát triển phần mềm tự hành cho xe tải công nghiệp dễ hơn cho phương tiện lưu thông trên đường phố, nơi có thể xuất hiện cọc tiêu giao thông đặt ngẫu nhiên, xe cảnh sát đỗ chiếm làn đường, những người vừa đi bộ vừa nhắn tin. Dẫu vậy, Isuzu, ông lớn mảng xe thương mại Nhật Bản, đang hợp tác với Applied phát triển mẫu xe tải giao hàng tự hành, có thể chạy xuyên tuyến nội thành sớm nhất vào năm 2026. Đợt thử nghiệm ban đầu với hệ thống của Applied tại Nhật Bản mùa thu năm ngoái có vẻ khả quan – cũng còn vấn đề. Thao tác nhập làn và chuyển làn vẫn “cần cải thiện”, ông nói.

Chuyến thử nghiệm ngắn chứng tỏ công nghệ tự hành trọn gói của Applied chưa thể phổ cập được. Vẫn có độ trễ khi khởi động lộ trình lái và rung lắc nhẹ như hệ thống “Full Self-Driving” đầy lỗi của Tesla. Do chưa được thử nghiệm và giám sát công khai, hiện có rất ít phân tích kỹ thuật từ bên ngoài về mức độ hiệu quả của nền tảng Applied. Ít nhất vào thời điểm hiện tại, Stellantis, hãng xe hơi lớn thứ tư thế giới tính theo sản lượng – vẫn đang thủ thế. Năm tới, Younis sẽ thu phí trên mỗi chiếc Jeep hoặc Peugeot mới xuất xưởng từ Stellantis, nhưng thỏa thuận cung cấp phần mềm “trí tuệ trong khoang lái” của hãng này không bao gồm công nghệ tự hành. “Chúng tôi sẽ giữ lại một phần mảng phát triển tự hành trong nội bộ,” Ned Curic, giám đốc công nghệ của Stellantis, cho biết.

Những người ủng hộ Applied có lẽ cho rằng chiến lược tất tay, “tự hành triệt để” của công ty là biện pháp phòng vệ tốt về mặt kinh doanh, nhưng một số nhà phê bình coi đó là mớ lộn xộn. “Tôi nghĩ họ quá ôm đồm, hứa hẹn đủ thứ và chạy theo mọi trào lưu,” theo chia sẻ của một nhân vật kỳ cựu trong ngành, yêu cầu giấu tên để được nói thẳng.

Nếu bước vào cuộc đua xe tự hành, Applied sẽ không chỉ phải giáp mặt Tesla và Waymo. Tháng 1.2026, gã khổng lồ mảng chip Nvidia thông báo họ đang xây dựng phần mềm tự hành giống Tesla, gia nhập một lĩnh vực đã có các ông lớn Nuro, Mobileye và Motional. Wayve cũng đáng gờm. Công ty này cũng đang phát triển công nghệ tự hành đa dụng cho nhiều loại phương tiện khác nhau. Alex Kendall, CEO của Waye, đã huy động được 1,3 tỷ USD, cho biết: “Thị trường khả dụng của chúng tôi là mọi phương tiện có thể di chuyển.” Applied đã để mất một thương vụ vào tay Wayve: Nissan, hãng xe vốn sử dụng trình giả lập của Applied để thử nghiệm công nghệ hỗ trợ lái, đã quyết định cùng Wayve phát triển mảng tự hành. Younis cho biết thỏa thuận của Applied với Nissan “có thể còn lớn hơn”.

Nhờ hệ điều hành dành cho xe hơi, mảng kinh doanh giả lập và vị thế dẫn đầu trong tự động hóa xe công nghiệp “nhàm chán, bẩn thỉu và nguy hiểm”, Applied đã dàn trải các khoản đặt cược của mình. Nó từng phát huy hiệu quả trong làn sóng tự hành trước: Applied phất lên, nhiều hãng khác thất bại. Và chắc chắn ngày nay chiến lược này sẽ thành công lần nữa, nhờ đó Younis sẽ dễ đón đầu làn sóng tự hành, dù nó dẫn đến đâu.

Nguồn: forbest.vn